انسان دارای جسم  و روح است همانگونه که جسم برای حیاتش نیاز به تغذیه دارد،روح نیز باید تغذیه شود.تغذیه روح با انجام واجبات شرعی است.اگر روح تقویت و تغذیه نشود بعد مادی و جسمی انسان قوی میشود حس شهوت گرایی او زبانه میکشد و او را به یک حیوان انسان نما تبدیل میکند که قرآن نیز به این حقیقت اشاره نموده است:«اولئک کالانعام بل اهم اضلّ»

اگر روح انسانی مورد تربیت انبیاء و اولیاء الهی و دستورات و فرامین پروردگار متعال قرار نگیرد انسان را به یک موجود درنده خوی تبدیل می کند،برای آگاهی از اهمیت نماز و زیان کم توجهی به آن مناسب است به این ماجرای تکان دهنده توجه کنید،که یکی از مفسّرین قرآن بنام فخر رازی در شأن نزول سوره والعصر نوشته است که شخصی آمد خدمت پیامبر اکرم(ص) و عرض کرد گناه بزرگی مرتکب شده ام...پیامبر وقتی از شرح ماجرا با خبر گردید فرمودند:گمان میکنم که آنروز که تو نماز عصرت را نخواندی و شیطان به حریم  تو راه یافته و به آن عمل زشت و شنیع و به آن گناه بزرگ وسوسه و دعوتت نموده است....؟

قرآن کریم نماز را به عنوان دژ مستحکمی معرفی می کند که تمام فضیلت ،صفت، غیرت و مکارم اخلاقی را حفظ می کند :«ان الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر؛ نماز انسان را از زشتی ها و رذایل حفظ می کند.» آن روز که انسان از نماز فاصله بگیرد در حقیقت قدم در مرگ روح و شخصیت خویش برداشته است.

سلمان فارسی یکی از  شاگردان مکتب پیامبر اکرم (ص) می گوید : اگر سجده برای خدا برای خود نبود آرزوی مرگ می کردم. اویس قرنی  که  سر حلقه عاشقان حق است می گوید: ای کاش تمام دنیا یک شب بود و من آن شب راتا صبح در رکوع بودم. براستی آنها چگونه با خدا عشق بازی می کردند ؟، تردیدی نیست که اگر به این حدیث  گرانقدر توجه کنیم امواج عشق الهی را درون خود خواهیم یافت و نماز را عارفانه تر از همیشه خواهیم خواند. پامبر اکرم (ص) می فرماید:«ان الله تبارک و تعالی یباهی علی اعلائکه بالشاب العابد؛ خداوند در نزد ملائکه مباهات می کند، به جوان عابدی که در سجاده عشق  خود با خدا نجوا می کند) .نماز یعنی این که، خدا سراسر غنی و بی نیاز و به انسان  سراسر فقرو نیاز اجازه گفت و گو داده است آنگاه که نماز گزار می گوید: ایاک نعبد؛ به تمام هوی و هوسهای ویرانگرو هستی  سوز پشت پا می زند. و آنگاه می گوید:ایاک نستعین؛ دیگر هیچ غم و غصه ای در دریای متلاطم زندگی ندارد چون می داند به خدا تکیه کرده است اکنون که در بهترین فرصت زندگی، بهار جوانی هستیم بکوشیم سرزمین وجود خود را به نهال عبودیت و بندگی سر سبز نگه داریم و مواظب باشیم آن را به کویر سرد وبی روح مبدل نسازیم که غصّه این قصه پایانی ندارد.                                                                                    

اسرار نماز در کلام امیر مومنان علی علیه السلام

جابر بن عبدالله انصارى گويد:

روزى به همراه مولاى متّقيان، امام على عليه السلام بودم، شخصى را ديديم كه مشغول نماز است، حضرت به او خطاب كرد و فرمود: آيا معنا و مفهوم نماز را مى‌دانى كه چگونه و براى چه مى‌باشد؟

اظهار داشت: آيا براى نماز مفهومى غير از عبادت هم هست؟

حضرت فرمود: آرى، به حقّ آن كسى كه محمّد صلّى الله عليه و آله را به نبوّت مبعوث گردانيد، نماز داراى تأويل و مفهومى است كه تمام معناى عبوديّت در آن خواهد بود.

آن شخص عرض كرد: پس مرا تعليم فرما.

امام فرمود:

معنا و مفهوم اولين تكبير آن است كه خداوند، سبحان و منزّه است از اين كه داراى قيام و قعود باشد.

دومين تكبير يعنى؛ خداوند موصوف به حركت و سكون نمى‌باشد.

سومين تكبير يعنى؛ نمى‌توان خداوند را به جسمى تشبيه كرد.

چهارمين تكبير يعنى؛ چيزى بر خداوند عارض نمى‌شود.

پنجمين تكبير مفهومش آن است كه خداوند، نه محلّ خاصى دارد و نه چيزى در او حلول مى‌كند.

ششمين تكبير معنايش اين است كه زوال و انتقال و نيز تغيير و تحوّل براى خداوند مفهومى ندارد.

و هفتمين تكبير يعنى؛ بدان كه خداوند سبحان همچون ديگر اجسام، داراى أبعاد و جوارح نيست.

سپس در ادامه فرمايش خود فرمود:

معناى ركوع آن است كه مى‌گویى: خداوندا! من به تو ايمان آورده‌ام و از آن دست بر نمى‌دارم، گرچه گردنم زده شود.

و چون سر از ركوع بر مى‌دارى و مى‌گوئى: «سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ الحَمْدلله ربّ العالمين» يعنى؛ خداوندا! تو مرا از عدم به وجود آورده‌اى و من چيزى نبوده و نيستم، پس هستى مطلق تویى.

و هنگامى كه سر بر سجده فرود آورى، گویى: خداوندا! مرا از خاك آفريده‌اى؛ و سر بلند كردن از سجده يعنى؛ مرا از خاك خارج گردانده‌اى.

و همين كه دومين بار سر بر سجده گذارى يعنى؛ خداوندا! تو مرا در درون خاك بر مى‌گردانى؛

و چون سر بلند كنى گویى: و مرا از درون همين خاك در روز قيامت براى بررسى اعمال خارج مى‌گردانى.

و مفهوم تشهّد، تجديد عهد و ميثاق و اعتقاد به وحدانيّت خداوند؛ و نيز شهادت بر نبوّت حضرت رسول و ولايت اهل‌بيت او عليهم صلوات الله مى‌باشد.

و معناى سلام، ترحّم و سلامتى از طرف خداوند بر بنده نمازگزار است، كه در واقع ايمنى از عذاب قيامت باشد.

منبع:

مستدرك الوسائل، ج 4، ص 105، ح 5/ بحار الانوار:، ج 84، ص 253، ح 38.